Poranny przegląd spraw międzynarodowych do porannej kawy.

Od 14 października ukraińskie drony wojskowe tracą łączność ze Starshieldem, czyli wojskową wersją Starlinka, gdy tylko przekroczą prędkość 160 km/h, a jednego dnia sygnał zrywał się już przy 60 km/h. Według agencji Reutera polecenie ograniczenia usług wydał Biały Dom, a brytyjski „Telegraph” twierdzi, że pomysł podsunął Donaldowi Trumpowi sam Elon Musk. Sekretarz stanu Marco Rubio zaprzecza, jakoby Biały Dom miał z tym cokolwiek wspólnego. Prezydent Zełenski mówi, że ograniczenie nadal obowiązuje i dotyka dronów przechwytujących, którymi Ukraińcy zwalczają rosyjskie odrzutowe drony Geran, latające z prędkością do 600 km/h. Wszystko to dzieje się w chwili, gdy administracja Trumpa grozi Kijowowi odcięciem danych wywiadowczych i pomocy wojskowej, jeśli Ukraina nie przestanie atakować rosyjskich rafinerii.

Stany Zjednoczone wznowiły przekazywanie Ukrainie danych o startach rosyjskich rakiet balistycznych. Prezydent Zełenski powiedział w wywiadzie dla telewizji NBC, że przez trzy dni, w czasie rosyjskich ataków, Kijów nie dostawał ostrzeżeń, a takimi danymi dysponują wyłącznie Amerykanie. Przerwa zbiegła się z atakiem z 12 października, kiedy w Kijów uderzyło pięć rakiet S-400, a syreny alarmowe zawyły dopiero po wybuchach. Amerykanie tłumaczyli później, że po prostu nie zauważyli startu rakiet, co wysoki rangą ukraiński urzędnik nazwał w rozmowie z portalem Kyiv Independent „słabą wymówką”. Zełenski liczy, że rozmowy z Waszyngtonem odbędą się 20–21 października.

Rosja chce tej zimy zmusić Ukrainę do kapitulacji, odcinając Kijów, Charków i Odessę od prądu, ogrzewania i wody. Wynika to z rosyjskiego planu, który Ukraina przechwyciła i we wrześniu pokazała europejskim sojusznikom, a teraz opisał „New York Times”. Rosyjscy planiści wyliczyli, że wystarczy miesiąc uderzeń z użyciem około 70 rakiet balistycznych, 720 dronów dalekiego zasięgu i 150 bomb kierowanych, by trzy największe ukraińskie miasta straciły 90 proc. mocy wytwórczych i dostaw ciepła. Analitycy, z którymi rozmawiał dziennik, oceniają, że Moskwa ma dziś największe od początku wojny szanse na powodzenie, bo Ukrainie brakuje rakiet do Patriotów, a jej energetyka jest wyniszczona – elektrociepłownie zasilające Kijów mają około 500 MW mocy wobec 1,3 GW przed wojną. Ogłoszony przez Trumpa 11 października „rozejm energetyczny” niczego nie zmienił: według Zełenskiego Rosjanie zaatakowali od tego czasu ukraińską energetykę 76 razy. Bombardowania miast rzadko jednak łamią przeciwnika – Amerykanom nie udało się to ani w Wietnamie, ani w wojnie w Zatoce Perskiej, ani w obecnej wojnie z Iranem.

W nocy z soboty na niedzielę ukraińskie drony zaatakowały Petersburg, położony 850 km od granicy z Ukrainą. Gubernator miasta Aleksandr Biegłow potwierdził pożary w portowym terminalu naftowym, jednym z największych w Rosji, w składzie paliw i w magazynach przemysłowych. Drony trafiły też w centrum danych VK, największego rosyjskiego portalu społecznościowego, oraz w centrum logistyczne Ozonu, jednej z największych rosyjskich platform handlu internetowego. Zginęła jedna osoba, a według rosyjskich mediów państwowych dziesięć zostało rannych. Ukraina od tygodni uderza coraz głębiej w Rosję: w pierwszej połowie października moskiewskie lotniska były zamknięte łącznie przez 101 godzin, ponad dwa razy dłużej niż w całym wrześniu, a po atakach na centra danych Yandeksu sądy arbitrażowe w kilku regionach przez tydzień nie mogły prowadzić rozpraw online.

Za podpaleniem stacji naziemnej Starlinka w Woli Krobowskiej na Mazowszu, do którego doszło 23 września, mogą stać członkowie tureckiego gangu Daltons działający na zlecenie rosyjskich służb – ustalił niemiecki tygodnik „Der Spiegel”. Ludzie z tego gangu zajmowali się w Turcji i Niemczech wymuszeniami, handlem bronią i zabójstwami na zlecenie, a jego przywódca został w 2024 roku aresztowany w Rosji, która nigdy nie wydała go Turcji. Dwóch Turków podejrzanych o podpalenie zatrzymano 12 października w Niemczech na wniosek Polski, a o ich ekstradycji zdecyduje sąd w Stuttgarcie. Jeśli ustalenia się potwierdzą, będzie to oznaczać zmianę taktyki Moskwy, która dotąd zlecała sabotaż w Europie drobnym przestępcom. W nocy z soboty na niedzielę podobną próbę podpalenia sprzętu Starlinka udaremniły służby litewskie, a premier Litwy Mindaugas Sinkevičius uważa, że zleceniodawcą była najpewniej Rosja.

Węgry przestały blokować rozmowy akcesyjne Ukrainy z Unią Europejską. 13 października państwa członkowskie zgodziły się na otwarcie z Kijowem dwóch kolejnych klastrów negocjacyjnych, czyli 17 rozdziałów dotyczących rynku wewnętrznego i konkurencyjności, a trzy dni później decyzję zatwierdził szczyt UE w Brukseli. Budapeszt zrezygnował z weta, gdy ukraiński parlament przywrócił status szkół mniejszości narodowych. Premier Péter Magyar, następca Viktora Orbána, spotkał się z prezydentem Zełenskim po raz pierwszy i zapowiedział, że jest gotów przepuścić ukraińskie zboże na Zachód, bo droga przez Morze Czarne jest zablokowana rosyjskimi atakami. Ośrodek Studiów Wschodnich ocenia, że to wyraźne ocieplenie, ale jeszcze nie trwała zmiana, a tempo akcesji zależy od reform i woli wszystkich 27 państw. Hamulcem pozostaje też Polska, która blokuje jeden z obszarów negocjacji w obawie o interesy polskich rolników.

Serbowie wybiorą 25 października nowy parlament w przedterminowych wyborach. Aleksandar Vučić, który rządzi krajem od 12 lat, zrezygnował z urzędu prezydenta, bo trzeciej kadencji zabrania mu konstytucja, i jako lider listy Serbskiej Partii Postępowej chce wrócić na stanowisko premiera. Przedterminowe wybory to jego sprawdzony sposób na kryzysy: od 1992 roku Serbia głosowała w terminie tylko trzy razy, a przed czasem dziesięć. Tym razem Vučić ryzykuje jednak więcej niż zwykle, bo protesty studentów, które wybuchły po zawaleniu się zadaszenia dworca w Nowym Sadzie w listopadzie 2024 roku, gdzie zginęło 16 osób, nie wygasły, a w marcowych wyborach w dziesięciu gminach listy wspierane przez studentów wszędzie zajęły drugie miejsce. Amerykański ośrodek CEPA ocenia, że Vučić przyspieszył głosowanie także po to, by nie ryzykować porażki w czasie wystawy EXPO 2027 w Belgradzie.

Piotr Zychowicz rozmawia z Andrzejem Kohutem, który przebywa w Waszyngtonie, o zawieszeniu przez Donalda Trumpa sankcji na Rosję i o tym, czy to początek amerykańskiego resetu z Moskwą. Rozmówcy zastanawiają się też, co Polska powinna zrobić ze sprzętem wojskowym kupionym w USA.

Szymon Kardaś z Europejskiej Rady Spraw Zagranicznych tłumaczy Piotrowi Pogorzelskiemu, co oznacza dla wojny porozumienie Trumpa z Putinem w sprawie eksportu rosyjskiego diesla, na którym Rosja może zarobić miliardy dolarów.

Dawid Kamizela komentuje kolejne pojawienie się rosyjskich dronów nad Polską, zestrzelenie dwóch dronów nad wodami terytorialnymi Rumunii i reakcje obu państw.

Mariusz Marszałkowski, Maciej Szopa i dr Jacek Raubo omawiają trzypunktowy plan obrony przedstawiony przez naczelnego dowódcę sił NATO w Europie gen. Alexusa Grynkewicha: zatrzymanie rosyjskiego uderzenia, zniszczenie zaplecza przeciwnika i ataki w głąb jego terytorium do czasu, aż Rosja zrezygnuje z agresji.

Dariusz Rosiak w sobotnim magazynie mówi o procesie Ukraińca oskarżonego w Hamburgu o wysadzenie Nord Streamu, o atakach jemeńskich Hutich na Arabię Saudyjską i o porozumieniu Unii Europejskiej z Chinami w sprawie chińskich samochodów hybrydowych.

Patrick Bishop i Saul David analizują zarzuty Kijowa, że ograniczenia Starshielda czasowo pozbawiły Ukrainę możliwości śledzenia rosyjskich rakiet balistycznych, i zastanawiają się, czy Europa zdoła zastąpić amerykański wywiad satelitarny.

Jonas Vidhammer Berge w „European Journal of International Security” analizuje, jak doświadczenia ze Starlinkiem w wojnie rosyjsko-ukraińskiej skłaniają kolejne państwa do budowy megakonstelacji, czyli sieci tysięcy małych satelitów, i co to oznacza dla stabilności w kosmosie, od którego zależą dziś zarówno operacje konwencjonalne, jak i odstraszanie nuklearne.

Badacze, którzy przepytali 2311 gospodarstw domowych z 24 obwodów Ukrainy, opisują w „Scientific Reports”, jak rosyjskie ataki na energetykę zimą 2022/2023 odbiły się na zdrowiu cywilów, które grupy najczęściej chorowały z wychłodzenia i czy przygotowania do zimy chroniły przed chorobami.

Jovana Čikić i Ana Bilinović Rajačić w piśmie „Političke Perspektive” badają motywacje 670 studentów, którzy po katastrofie w Nowym Sadzie przyłączyli się do blokad serbskich uczelni.